22 Απρ Καρκίνος μαστού στην εγκυμοσύνη και τη γαλουχία
Ο καρκίνος του μαστού στην εγκυμοσύνη είναι μια σπάνια αλλά ιδιαίτερα απαιτητική κλινική κατάσταση, καθώς αφορά ταυτόχρονα την υγεία της μητέρας και την ασφάλεια του εμβρύου. Ως καρκίνος μαστού σχετιζόμενος με την κύηση ορίζεται ο καρκίνος που διαγιγνώσκεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό. Παρότι η εμφάνισή του είναι σχετικά σπάνια, απαιτεί άμεση διάγνωση, σωστή σταδιοποίηση και θεραπευτικό σχεδιασμό από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα.
Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή αξιολόγηση κάθε αλλαγής στον μαστό είναι καθοριστικής σημασίας. Οι φυσιολογικές μεταβολές που προκαλεί η εγκυμοσύνη και η γαλουχία συχνά δυσκολεύουν την κλινική εκτίμηση. Για αυτόν τον λόγο, κάθε επίμονο εύρημα πρέπει να ελέγχεται χωρίς καθυστέρηση.
Τι είναι ο καρκίνος του μαστού στην εγκυμοσύνη
Ο όρος περιγράφει τον καρκίνο μαστού που εμφανίζεται κατά την κύηση ή λίγο μετά τον τοκετό. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μορφή κλινικής διαχείρισης, όχι επειδή αλλάζει η βιολογία του καρκίνου σε κάθε περίπτωση, αλλά επειδή η διάγνωση και η θεραπεία πρέπει να γίνουν με τρόπο που να προστατεύει και τη μητέρα και το έμβρυο.
Η συχνότητά του εκτιμάται περίπου σε 1 ανά 3.000 εγκυμοσύνες. Ωστόσο, καθώς η τεκνοποίηση μεταφέρεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, η πιθανότητα εμφάνισης της νόσου κατά την κύηση αυξάνεται. Αυτό σημαίνει ότι η ενημέρωση γύρω από τον καρκίνο μαστού στην εγκυμοσύνη γίνεται όλο και πιο σημαντική, τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους επαγγελματίες υγείας.
Γιατί η διάγνωση συχνά καθυστερεί
Κατά την εγκυμοσύνη και τη γαλουχία οι μαστοί υφίστανται έντονες φυσιολογικές αλλαγές. Αυξάνονται σε όγκο, γίνονται πιο πυκνοί και πιο ευαίσθητοι, ενώ πολλές φορές εμφανίζουν οζώδη υφή. Αυτές οι μεταβολές μπορεί να καλύψουν ύποπτα ευρήματα και να οδηγήσουν σε καθυστέρηση της διάγνωσης.
Ακριβώς για αυτό, οποιαδήποτε αλλοίωση επιμένει δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε ορμονικές αλλαγές. Στον καρκίνο του μαστού στην εγκυμοσύνη, η έγκαιρη κλινική υποψία μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στην πρόγνωση.
Συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται
Παρότι πολλές αλλαγές στον μαστό είναι καλοήθεις κατά την κύηση ή τον θηλασμό, υπάρχουν ορισμένα συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση:
- ψηλαφητή μάζα που επιμένει για περισσότερο από 2 εβδομάδες
- αλλαγές στο δέρμα του μαστού
- έκκριση από τη θηλή
- εντοπισμένος πόνος σε συγκεκριμένο σημείο
- διόγκωση λεμφαδένων στη μασχάλη ή γύρω από την περιοχή του μαστού
Η παρουσία ενός ή περισσότερων από τα παραπάνω δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο. Σημαίνει όμως ότι απαιτείται άμεση διερεύνηση από εξειδικευμένο ιατρό μαστού.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση του καρκίνου μαστού στην εγκυμοσύνη βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εξέτασης, απεικονιστικού ελέγχου και βιοψίας.
Υπερηχογράφημα μαστών
Το υπερηχογράφημα είναι συνήθως η πρώτη εξέταση επιλογής. Είναι ασφαλές, αξιόπιστο και πολύ χρήσιμο για την εκτίμηση μιας ψηλαφητής βλάβης κατά την εγκυμοσύνη και τη γαλουχία.
Μαστογραφία
Η μαστογραφία μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν χρειάζεται, με την κατάλληλη προστασία. Παρότι η πυκνότητα του μαστού μπορεί να μειώνει την ευαισθησία της εξέτασης, παραμένει χρήσιμο εργαλείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
Μαγνητική τομογραφία
Η μαγνητική τομογραφία έχει περιορισμένο ρόλο στην εγκυμοσύνη και χρησιμοποιείται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη και πάντα με προσεκτική αξιολόγηση.
Ο ρόλος της βιοψίας
Η βιοψία με κόπτουσα βελόνα είναι ασφαλής και απαραίτητη για τη διάγνωση. Δεν αρκεί μόνο να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη καρκίνου. Είναι εξίσου σημαντικό να προσδιοριστεί η βιολογία του όγκου μέσα από τους μοριακούς δείκτες, όπως οι ορμονικοί υποδοχείς, ο δείκτης πολλαπλασιασμού Ki-67 και η κατάσταση HER2, καθώς αυτά τα στοιχεία επηρεάζουν άμεσα τον θεραπευτικό σχεδιασμό.
Σταδιοποίηση του καρκίνου μαστού στην εγκυμοσύνη
Η σταδιοποίηση γίνεται με ασφάλεια, αλλά με προσαρμογές ώστε να αποφεύγεται η άσκοπη έκθεση του εμβρύου. Συνήθως περιλαμβάνει:
- υπερηχογράφημα άνω και κάτω κοιλίας
- ακτινογραφία θώρακος με κατάλληλη θωράκιση
Η αξονική τομογραφία και το σπινθηρογράφημα οστών αποφεύγονται κυρίως στο πρώτο τρίμηνο, εκτός αν υπάρχει πολύ συγκεκριμένη ένδειξη. Η μαγνητική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο όταν υπάρχει έντονη υποψία μεταστατικής νόσου σε ήπαρ, οστά ή εγκέφαλο.
Θεραπεία: τι ισχύει στην πράξη
Η θεραπεία του καρκίνου του μαστού στην εγκυμοσύνη σχεδιάζεται ώστε να προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο τη θεραπεία που θα δινόταν σε μια γυναίκα που δεν κυοφορεί. Παράλληλα, λαμβάνονται υπόψη:
- το στάδιο της νόσου
- τα βιολογικά χαρακτηριστικά του όγκου
- η εβδομάδα κύησης
- οι επιθυμίες της ασθενούς
Δεν υπάρχει μία ενιαία προσέγγιση για όλες τις γυναίκες. Κάθε περιστατικό χρειάζεται εξατομικευμένη απόφαση.
Χειρουργική θεραπεία
Η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να πραγματοποιηθεί και στα τρία τρίμηνα της κύησης. Οι βασικές επιλογές είναι:
- ογκεκτομή
- μαστεκτομή
- βιοψία λεμφαδένα φρουρού, σε επιλεγμένες περιπτώσεις και με προσοχή
Η επιλογή της κατάλληλης επέμβασης εξαρτάται από την έκταση της νόσου, τη θέση του όγκου, την εβδομάδα κύησης και τη συνολική θεραπευτική στρατηγική.
Χημειοθεραπεία
Η χημειοθεραπεία αποφεύγεται στο πρώτο τρίμηνο, λόγω αυξημένου κινδύνου για το έμβρυο. Στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο μπορεί να χορηγηθεί, όταν υπάρχει ένδειξη, με σχετική ασφάλεια και στενή παρακολούθηση. Συνήθως διακόπτεται πριν από τον τοκετό, ώστε να μειωθούν οι κίνδυνοι για μητέρα και νεογνό.
Ακτινοθεραπεία
Η ακτινοθεραπεία αντενδείκνυται κατά την εγκυμοσύνη και μετατίθεται μετά τον τοκετό. Για αυτόν τον λόγο, ο σχεδιασμός της χειρουργικής θεραπείας πρέπει να γίνεται με πλήρη γνώση του συνολικού πλάνου.
Ορμονοθεραπεία και στοχευμένες θεραπείες
Οι θεραπείες αυτές δεν χορηγούνται κατά την κύηση. Η έναρξή τους εξετάζεται μετά τον τοκετό, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου και τη συνολική πορεία της ασθενούς.
Πρέπει να διακοπεί η εγκυμοσύνη;
Αυτό είναι ένα από τα πιο φορτισμένα ερωτήματα. Η απάντηση είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η εγκυμοσύνη μπορεί να συνεχιστεί. Η διακοπή δεν αποτελεί αυτόματη ιατρική επιλογή και δεν αποφασίζεται γενικά ή προληπτικά.
Το ενδεχόμενο αυτό συζητείται μόνο όταν η απαραίτητη θεραπεία δεν μπορεί να δοθεί με ασφάλεια για το έμβρυο ή όταν η καθυστέρηση της ογκολογικής αντιμετώπισης θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή της γυναίκας. Αυτό αφορά κυρίως περιστατικά που διαγιγνώσκονται πολύ νωρίς, στο πρώτο τρίμηνο.
Τοκετός και πρόγνωση
Στόχος της ιατρικής ομάδας είναι, όπου αυτό είναι εφικτό, η εγκυμοσύνη να ολοκληρωθεί όσο το δυνατόν πιο κοντά στον φυσιολογικό χρόνο τοκετού. Η πρόγνωση εξαρτάται κυρίως από:
- το στάδιο της νόσου
- τα βιολογικά χαρακτηριστικά του όγκου
- την έγκαιρη έναρξη της κατάλληλης θεραπείας
Δεν καθορίζεται από την ίδια την εγκυμοσύνη, αλλά από τα ογκολογικά χαρακτηριστικά του περιστατικού.
Καρκίνος μαστού και γαλουχία
Η γαλουχία μπορεί επίσης να δυσκολεύει τη διάγνωση, επειδή ο μαστός παραμένει πυκνός και λειτουργικά ενεργός. Παρ’ όλα αυτά, η διερεύνηση μπορεί και πρέπει να γίνεται κανονικά.
Διάγνωση κατά τη γαλουχία
- το υπερηχογράφημα παραμένει αξιόπιστο
- η βιοψία είναι ασφαλής
- η κλινική αξιολόγηση από εξειδικευμένο ιατρό είναι απαραίτητη
Θηλασμός και θεραπεία
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο θηλασμός διακόπτεται πριν από την έναρξη χημειοθεραπείας ή ορμονοθεραπείας. Αν έχει πραγματοποιηθεί χειρουργική επέμβαση και το επιτρέπει η συνολική κατάσταση, μπορεί να συνεχιστεί από τον άλλο μαστό, εφόσον αυτό είναι ασφαλές και εφικτό.
Η σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης
Η διάγνωση καρκίνου μαστού σε μια περίοδο που συνδέεται με εγκυμοσύνη, τοκετό ή μητρότητα είναι εξαιρετικά επιβαρυντική ψυχολογικά. Η γυναίκα καλείται να διαχειριστεί φόβο, αβεβαιότητα, αποφάσεις θεραπείας και ανησυχία για το παιδί της ταυτόχρονα.
Για αυτό, η στήριξη από διεπιστημονική ομάδα είναι ουσιαστική. Η συμμετοχή χειρουργού μαστού, ογκολόγου, γυναικολόγου, ψυχολόγου και άλλων επαγγελματιών υγείας συμβάλλει τόσο στην ιατρική ασφάλεια όσο και στην ψυχική ανθεκτικότητα της ασθενούς.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό
Κάθε αλλαγή στον μαστό κατά την εγκυμοσύνη ή τη γαλουχία που επιμένει πρέπει να αξιολογείται χωρίς αναμονή. Η έγκαιρη διάγνωση οδηγεί σε καλύτερο σχεδιασμό και καλύτερη πρόγνωση.
Η άμεση εκτίμηση από εξειδικευμένο χειρουργό μαστού είναι σημαντική όταν υπάρχει:
- επίμονη ψηλαφητή μάζα
- αλλαγή στο δέρμα ή στη θηλή
- ασυνήθιστη έκκριση
- επίμονος εντοπισμένος πόνος
- διόγκωση λεμφαδένων
Συμπερασματικά, ο καρκίνος μαστού στην εγκυμοσύνη και τη γαλουχία απαιτεί άμεση αξιολόγηση, σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη προσέγγιση από εξειδικευμένο ιατρό, ώστε να διασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή φροντίδα για τη γυναίκα σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο της ζωής της. Η χειρουργός μαστού – μαστολόγος Δρ. Ιωάννα Γαλανού αποτελεί ιδανική επιλογή για την υπεύθυνη και ολοκληρωμένη διαχείριση τέτοιων περιστατικών, χάρη στην επιστημονική της κατάρτιση, την εξειδίκευσή της στις παθήσεις του μαστού και την ανθρώπινη, εξατομικευμένη προσέγγιση που προσφέρει σε κάθε ασθενή.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι συχνός ο καρκίνος μαστού στην εγκυμοσύνη;
Όχι, είναι σχετικά σπάνιος. Ωστόσο, η συχνότητά του αυξάνεται καθώς περισσότερες γυναίκες τεκνοποιούν σε μεγαλύτερη ηλικία.
Μπορεί να γίνει χειρουργείο κατά την εγκυμοσύνη;
Ναι. Η χειρουργική θεραπεία μπορεί να γίνει με ασφάλεια και στα τρία τρίμηνα, όταν υπάρχει σωστός σχεδιασμός.
Μπορεί να συνεχιστεί η εγκυμοσύνη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Η απόφαση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, τον χρόνο διάγνωσης και το θεραπευτικό πλάνο.
Μπορεί να γίνει βιοψία στην εγκυμοσύνη;
Ναι. Η βιοψία είναι ασφαλής και απαραίτητη για τη σωστή διάγνωση.
Ο θηλασμός επιτρέπεται κατά τη θεραπεία;
Συνήθως όχι όταν πρόκειται να ξεκινήσει χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία. Η απόφαση λαμβάνεται πάντα από τον θεράποντα ιατρό.